Cuma, 24 Kasım 2017
.
10
Eskişehir
.
Ahmet Doğanses

Online alışveriş ve tüketicilerin hakları

Merhaba kıymetli okurlar! Eskişehir Haber26.com' da hayata dair hukuk, edebiyat, psikoloji alanlarıyla ilgili köşe yazılarımı sizlerle paylaşacağım.

Son yıllarda birçoğumuz internetteki alışveriş sitelerinden alışveriş yapar olduk. Hatta bilinen bir markanın mağazasından alacağı ürünün kendisine uygun olanını denemek suretiyle numarasını bedenini öğrenip sonrasında internetten o ürünü alanlarında olduğu da bilinmeyen bir gerçek değil. Tabi uydudan yayın yapan birçok TV’de var ki buralar da ayrı bir alışveriş mecrası olarak yerini korumaktadır. Televizyonlardan satışı yapılan ürünlerin en ünlüler(!) bal, çörek otu en bilinen örnekleri teşkil etmektedir. İnternet alışveriş sitelerinden televizyonlardan sipariş ettiğimiz taahhüt edilen vasıflara haiz değil ise ne gibi haklara sahip oluruz, bunları inceleyelim.           

Öncelikle tüketici kimdir bunu bilmemizde yarar var. Tüketici; ticari ve mesleki amaçlar dışında malı satın alan kişidir. Örneğin bir mobilyacı satmak üzere aldığı mobilyalar açısından tüketici değildir. Ancak; bu mobilyaları evinde kullanmak maksadıyla satın alan kişi tüketici vasfına haizdir. Hangi mallar ayıplı malladır bunları da bilmemizde yarar var. Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında taraflarca kararlaştırılmış örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak taşıması gereken nitelikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Televizyondan ya da internet sitesinden satın alınan telefonun reklamında belirtilen özelliklerin birine ya da birkaçına sahip olmaması, bozuk olması, çalışmaması ayıplı mal niteliği taşıyan ürüne örnek teşkil edeceği gibi orijinal marka olduğu ifade edilen bir pantolonun orijinal değil de çakma olması da ayıplı mala örnek olabilir.

Bu konuda tüketici konumundaki bir kimsenin su geçirmeyen niteliği öne çıkarılma suretiyle reklamı yapılan bir ürünü satın alması ve telefonun bu noktada suyla temas etmesi halinde telefonun donanım veya yazılım aksamlarında kalıcı bir sorunun ortaya çıkması durumunda, durumun ve halin şartları göz önüne alındığında ayıplı bir ürünün varlığından söz edilebilir. Bu örnekler çoğaltılabilir tabi ki. Ayıp, açık ve gizli ayıp olmak üzere ikiye ayrılır. Eğer üründe ilk anda gözle tespit edilebilen hasar ya da bozukluk var ise bu durumda açık ayıp söz konusu olur. Yani satın alınan bir cihazın teslim sırasında üzerinde tespit ettiğiniz bir hasar var ise bu açık ayıba örnek teşkil edecektir. Eğer üründe açık ayıp varsa tüketici satıcıya 30 gün içinde bildirmekle yükümlüdür. Gizli ayıp ilk anda fark edemeyeceğimiz daha çok malın kullanımı sırasında anlaşılan hasarı ve ya kusuru kapsar. Örneğin giysilerin kullanma talimatına uygun yıkanmasına rağmen deforme olması gizli ayıptır. Eğer bu gizli ayıp ile karşılaşıyorsanız tüketici haklarının bize ürünün tesliminden itibaren 2 yıl süre tanıdığını bilmeliyiz. Teslim tarihinden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde de var olduğu karine olarak kabul edilmiştir. Şayet tüketici ilk 6 aydan sonra başvurursa malın ayıplı olduğunu ispat etmek zorunda kalır. Malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya yüklenmiştir.

​Malın ayıplı olduğunun anlaşılması üzerine tüketicinin 4 seçimlik hakkı oluşacaktır. Bunlar: a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, b) satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, c) Aşırı bir masraf gerektirmiyorsa bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme, d) İmkan varsa satılanı ayıpsız misliyle değiştirme. 

Online alışveriş yapan tüketiciler sahip oldukları hakları bilmedikleri zaman herhangi bir problemle karşı karşıya gelindiğinde sorunların çözümünde aktif rol alamıyorlar. İnternet üzerinden sipariş edilerek alınan ürünün iadesi Tüketicinin Korunması Hakkındaki kanunda internet üzerinden alınan ürünler mesafeli sözleşme kapsamına alındığı için alınan ürünler sebepsiz yere hiçbir cezai şart ödemeden pişmanlık dolayısıyla iade edilebilmektedir. Tüketici 14 gün içerisinde herhangi bir cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Tabi burada bahse konu olan cayma hakkı internet ve ya telefon yoluyla yapılan alışverişlerdeki cayma hakkıdır. Mağazadan alışverişlerde cayma hakkı farklı şartlara tabidir. Burada 14 günlük cayma hakkının süresi tüketicinin veya tüketicinin belirlediği üçüncü kişinin malı teslim aldığı gün başlar. Ancak tüketici sözleşmenin kurulmasından malın teslimine kadar olan süre içinde de cayma hakkını kullanabilir. Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirim belirtilen süre dolmadan yazılı olarak ve kalıcı veri saklayıcısı ile satıcıya yöneltilmesi yeterlidir.

Cayma hakkında satıcının yükümlülükleri; satıcı cayma hakkı bildiriminin kendisine ulaşmasından itibaren 14 gün içinde varsa malın tüketiciye teslim masrafları dahil olmak üzere tahsil edilen ödemeleri iade etmekle yükümlüdür. Satıcı ve ya bu ödemeleri tek seferde yapmak durumundadır. Tabi burada tüketicinin de belirli yükümlülükleri var. Satıcı veya sağlayıcı malın geri alınacağına dair bir teklifte bulunmadıkça, tüketici cayma hakkını kullandığına dair bildirimi yönelttiği tarihten itibaren 14 gün içinde malı satıcıya geri göndermek zorundadır. Ayrıca tüketici cayma süresi içinde malı işleyişine teknik özelliklerine uygun bir şekilde kullandığı takdirde meydana gelen değişiklik ve bozulmadan sorumlu değildir.  Aksi kararlaştırılmadıkça cayma hakkının da istisnaları vardır. (Bkz. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği madde15)

Ayıplı malla ilgili nerelere hangi şartlarda başvurabilir?  İl İlçe tüketici hakem heyetlerine ve Tüketici Mahkemelerine başvurulur. Tabi bu başvurularda parasal sınırlar var. Tüketici hakem heyetlerinin kararlarına taraflar 15 gün içinde Tüketici Mahkemelerine başvurabilirler. 2017 yılı itibariyle İlçe Tüketici Hakem Heyetleri için değeri 2400 TL İl Tüketici Hakem heyetleri için değeri 3.610 TL'nin altında bulunan uyuşmazlıklar için Tüketici Sorunları Hakem Heyetine başvurulması zorunludur.